Hai dự án hạ tầng cấp xã tại Đồng Nai và Khánh Hòa vừa được phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho thấy bức tranh chung về tính cạnh tranh còn hạn chế trong hoạt động đấu thầu xây lắp sử dụng vốn ngân sách ở địa phương. Dù đều được tổ chức đấu thầu qua mạng với hình thức được công bố là cạnh tranh rộng rãi, cả hai gói thầu đều chỉ ghi nhận duy nhất một liên danh dự thầu, kéo theo biên độ tiết kiệm ngân sách ở mức khá khiêm tốn, dao động quanh ngưỡng 1,5–2,2% so với giá dự toán.

Tại xã An Viễn (TP Đồng Nai), gói thầu số 01 thi công xây dựng tuyến đường liên ấp 3 – ấp 5, đoạn bên hông Trường tiểu học An Viễn, có giá dự toán 3.593.101.000 đồng trong tổng mức đầu tư hơn 4,63 tỷ đồng của dự án. Theo quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu do Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp xã An Viễn ký, gói thầu được đấu thầu qua mạng theo hình thức chào hàng cạnh tranh, một giai đoạn một túi hồ sơ, với đơn vị tư vấn lập và đánh giá hồ sơ là Công ty TNHH MTV Tư vấn Xây dựng Minh Khuê. Tuy nhiên, quá trình mở thầu đến khi phê duyệt kết quả ghi nhận chỉ có một liên danh tham gia, mức giảm giá mang lại tỷ lệ tiết kiệm ngân sách xấp xỉ 1,58%, thấp hơn nhiều so với kỳ vọng khi triển khai đấu thầu cạnh tranh.

Bức tranh tương tự xuất hiện ở xã Bác Ái Đông (tỉnh Khánh Hòa) với gói thầu số 05: Thi công xây lắp và thiết bị công trình hạ tầng lưới điện (đường dây trung áp, hạ áp, trạm biến áp). Gói thầu này thuộc dự án hạ tầng lưới điện xã Bác Ái Đông, được phê duyệt sử dụng nguồn vốn ngân sách địa phương nhằm nâng cấp đồng bộ hệ thống năng lượng cơ sở. Giá gói thầu được công bố là 15.382.931.205 đồng, tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng, phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ. Biên bản mở thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia ngày 27/5/2026 thể hiện chỉ duy nhất một liên danh ba thành viên tham dự, sau đó trúng thầu với giá 15.039.747.000 đồng, mang lại khoản tiết kiệm cho ngân sách khoảng 343,18 triệu đồng, tương đương tỷ lệ 2,23% so với giá dự toán.

Việc các gói thầu xây lắp quy mô từ hơn 3,5 tỷ đến trên 15 tỷ đồng chỉ thu hút một nhà thầu hoặc một liên danh tham gia, trong khi hình thức được phê duyệt là đấu thầu rộng rãi, đặt ra câu hỏi về mức độ hấp dẫn của gói thầu, điều kiện hồ sơ mời thầu cũng như năng lực cạnh tranh của thị trường xây lắp ở cấp cơ sở. Biên độ giảm giá quanh mức 1,5–2% giúp tiết kiệm một phần cho ngân sách nhưng khó được xem là tối ưu trong bối cảnh yêu cầu siết chặt chi tiêu công và nâng cao hiệu quả đầu tư. Dù các quyết định phê duyệt đều khẳng định quy trình được thực hiện theo quy định, diễn biến “liên danh độc diễn” lặp lại cho thấy nhu cầu rà soát sâu hơn về cách thức tổ chức đấu thầu, tiêu chí kỹ thuật và sự tham gia của nhà thầu tư nhân tại các dự án hạ tầng nông thôn.

Hà Nội đang tìm cách đưa khoa học công nghệ và chuyển đổi số trở thành động lực mới cho tăng trưởng, với mục tiêu cài công nghệ vào từng ngành có lợi thế như văn hóa, du lịch, thương mại và làng nghề. Tại hội nghị sơ kết một năm rưỡi triển khai Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Phó bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cho biết thành phố đã cụ thể hóa định hướng này bằng tám nghị quyết chuyên đề mới ban hành trên cơ sở Luật Thủ đô và Nghị quyết 57. Trọng tâm là hình thành các sản phẩm mới như công nghiệp văn hóa, sản phẩm văn hóa số, thương mại điện tử, cùng với hệ thống quản trị đô thị thông minh dựa trên dữ liệu.

Theo ông Phong, một ví dụ cụ thể là ứng dụng hệ thống camera tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để điều khiển tín hiệu giao thông thông minh, dự báo ùn tắc và cảnh báo giao thông thời gian thực. Những hạ tầng này được coi là bước đầu dựng nền tảng dữ liệu phục vụ chỉ huy, điều hành và quản trị đô thị thông minh. Song song với đó, Hà Nội định hướng xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn kết trường đại học kỹ thuật, viện nghiên cứu với khu công nghệ cao, doanh nghiệp và nhu cầu thị trường; phát triển các "không gian hấp thụ công nghệ" như Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, khu công nghiệp thế hệ mới, sàn giao dịch công nghệ, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và quỹ đầu tư mạo hiểm.

Ở tầm quốc gia, Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhấn mạnh chuyển dịch mô hình tăng trưởng sang dựa trên tri thức, dữ liệu và đổi mới sáng tạo, trong đó khoa học cơ bản được đặt vào vị trí trung tâm. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý những lĩnh vực đang định hình tương lai thế giới như AI, bán dẫn, lượng tử, công nghệ sinh học, vật liệu mới, dữ liệu và năng lượng mới đều khởi nguồn từ các nghiên cứu cơ bản được đầu tư liên tục trong nhiều thập kỷ. Quan điểm này được các chuyên gia như TS. Trịnh Thị Tú Anh coi là bước chuyển tư duy, khi khoa học cơ bản không còn bị nhìn như lĩnh vực tiêu tốn nguồn lực mà là khoản đầu tư chiến lược cho năng lực nội sinh và cạnh tranh dài hạn.

Tuy nhiên, thách thức lớn lại nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Tại một phiên họp chuyên đề của Ban Chỉ đạo Trung ương, lãnh đạo cấp cao chỉ rõ "điểm nghẽn" chính của chuyển đổi số hiện nay không còn ở hạ tầng hay nguồn lực đầu tư, mà ở năng lực thực thi và trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, địa phương. Ở nhiều nơi, chuyển đổi số vẫn bị coi là nhiệm vụ riêng của bộ phận công nghệ thông tin, dẫn tới dữ liệu phân tán, hệ thống thiếu kết nối, dịch vụ công trực tuyến chưa phát huy hiệu quả. Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo và qua các hội nghị sơ kết Nghị quyết 57, khi người đứng đầu chưa coi dữ liệu là tài sản chiến lược, chưa sử dụng nền tảng số trong điều hành hằng ngày, thì khó tạo ra thay đổi trong cả bộ máy và khó hiện thực hóa tham vọng đưa khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo trở thành động lực cốt lõi của tăng trưởng.