Chi phí logistics leo thang đang trở thành một trong những lực cản lớn nhất đối với năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Tỷ lệ chi phí logistics ước tính chiếm tới 17%-18% GDP, trong đó giá cước vận tải tăng dốc đứng, phụ phí cảng biển và thời gian giao hàng kéo dài khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, nhất là trong lĩnh vực nông sản, thực phẩm tươi sống, bị bào mòn lợi nhuận. Tại TP.HCM, các doanh nghiệp liên tục phát tín hiệu cảnh báo: nếu không nhanh chóng tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng và tối ưu chuỗi cung ứng, biên lợi nhuận sẽ tiếp tục co lại ngay cả trong bối cảnh doanh thu tăng.

Công ty Cổ phần Phúc Sinh là một ví dụ điển hình cho nghịch lý doanh số tăng nhưng lợi nhuận chịu sức ép. Sáu tháng qua, kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp đạt 230 triệu USD, tăng hơn 25% so với cùng kỳ năm trước. Tuy vậy, chỉ riêng cước tàu mỗi tháng đã tăng từ mức 7-8 tỷ đồng lên 17 tỷ đồng trong tháng 6. Cộng thêm khoảng 5 tỷ đồng phụ phí logistics và phí cảng biển, tổng chi phí logistics lên đến 22 tỷ đồng, tương đương hơn một nửa chi phí vận hành/tháng và “ăn” trên 50% lợi nhuận. Lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng tình trạng phụ thuộc quá lớn vào vận tải đường bộ trong khi kết nối đường sắt, đường thủy còn yếu là nguyên nhân sâu xa khiến chi phí logistics của Việt Nam cao hơn nhiều nước.

Áp lực cũng không kém phần nặng nề với các nhà xuất khẩu trái cây tươi. Vina T&T cho biết vào đầu tháng 5, giá thuê container lạnh để xuất khẩu đã tăng vọt từ 2.800 USD lên 7.800 USD/container, gần gấp ba lần trước đó. Ngay cả khi chấp nhận mức giá mới, doanh nghiệp vẫn phải đặt chỗ từ rất sớm mới có container đóng hàng, làm gia tăng rủi ro chậm tiến độ giao hàng. Trong bối cảnh chờ các dự án hạ tầng lớn về đường sắt, đường thủy phát huy tác dụng, một số doanh nghiệp tại TP.HCM đang chủ động liên kết, ứng dụng mô hình kinh tế chia sẻ để ghép chuyến, tối ưu tải trọng phương tiện, qua đó phần nào kéo giảm chi phí vận tải.

Sức ép hiện tại đặt ra yêu cầu cấp bách về mở rộng và hiện đại hóa hạ tầng cảng biển, logistics. Sáng 5/7, tại khu vực Cái Mép – Thị Vải, phường Phú Mỹ, Công ty Cổ phần Cảng quốc tế QTM đã khởi công Cảng quốc tế QTM với tổng mức đầu tư gần 6.900 tỷ đồng trên diện tích hơn 80 ha. Dự án gồm 8 cầu cảng với tổng chiều dài hơn 1.800 mét, có khả năng tiếp nhận tàu 60.000-100.000 DWT, công suất thiết kế khoảng 16 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, kèm hệ thống kho hàng tổng hợp và khu hậu cần logistics gần 200.000 m². Triển khai theo hai giai đoạn đến năm 2034, cảng QTM được định hướng không chỉ là cảng biển đơn thuần mà là hệ sinh thái logistics tích hợp, kết nối cảng, kho bãi, kho lạnh, vận tải, phân phối và dịch vụ giá trị gia tăng.

Lãnh đạo QTM cho biết một trong những định hướng chiến lược của dự án là tập trung phục vụ các ngành công nghiệp nền tảng, đặc biệt là chế biến và sản xuất – nhóm ngành đang bị chi phí logistics bào mòn mạnh. Với vị trí tại cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải, sát cầu Phước An, cảng mới được kỳ vọng tăng năng lực kết nối thương mại, thúc đẩy kinh tế biển và hỗ trợ giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp xuất khẩu thông qua tối ưu hóa khâu xếp dỡ, lưu kho và trung chuyển. Trong dài hạn, sự kết hợp giữa các giải pháp nội tại như liên kết vận tải, tận dụng kinh tế chia sẻ với đầu tư hạ tầng cảng biển, đường sắt, đường thủy được xem là hướng đi then chốt để đưa chi phí logistics Việt Nam về mức cạnh tranh hơn, tạo dư địa cho doanh nghiệp tái đầu tư và mở rộng thị trường.

Một hình thái thời tiết nguy hiểm đang tăng cấp nhanh trên Biển Đông, buộc chính quyền trung ương và các địa phương ven biển kích hoạt hàng loạt biện pháp ứng phó. Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, vùng áp thấp xuất hiện từ ngày 1/7 ở phía Đông khu vực giữa và Bắc Biển Đông đã mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới trong ngày, tiếp tục di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc và có xu hướng gia tăng cường độ.

Đến 13h ngày 2/7, tâm áp thấp nhiệt đới nằm ở khoảng 17,4 độ vĩ Bắc; 112,2 độ kinh Đông, trên vùng biển phía Bắc khu vực Hoàng Sa, với sức gió mạnh nhất cấp 7 (50-61 km/h), giật cấp 9. Dự báo đến trưa 3/7, áp thấp nhiệt đới sẽ tiến gần đất liền ven biển phía Đông Nam đảo Hải Nam (Trung Quốc), mạnh lên cấp 8-9, giật cấp 10-11 và có khả năng phát triển thành bão, sau đó tiếp tục di chuyển về phía Bắc vịnh Bắc Bộ với cấp độ rủi ro thiên tai được đánh giá ở mức 3.

Mưa giông, gió mạnh và sóng lớn được dự báo bao trùm một vùng biển rộng từ phía Tây Bắc Biển Đông đến Bắc vịnh Bắc Bộ. Khu vực phía Tây Bắc Biển Đông (bao gồm Hoàng Sa) có gió mạnh cấp 6-7, sau tăng lên cấp 8-9; sóng cao phổ biến 2-4 m, vùng gần tâm bão có thể đạt 3-5 m, biển động rất mạnh. Từ đêm 3/7, khu vực Bắc vịnh Bắc Bộ được cảnh báo gió mạnh dần lên cấp 6-7, vùng gần tâm bão cấp 8, giật cấp 9-10, sóng cao 2-4 m. Toàn bộ tàu thuyền hoạt động trong vùng nguy hiểm đều có nguy cơ chịu tác động của dông, lốc, gió mạnh và sóng lớn.

Trong bối cảnh áp thấp nhiệt đới có khả năng mạnh lên thành bão, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia đã ban hành công điện yêu cầu các địa phương ven biển từ Quảng Ninh đến Khánh Hòa, cùng nhiều bộ, ngành liên quan, theo dõi chặt chẽ diễn biến, kiểm soát hoạt động tàu thuyền và thông báo kịp thời cho chủ phương tiện, thuyền trưởng biết vị trí, hướng di chuyển của áp thấp và vùng nguy hiểm (từ khoảng 14-17,5 độ vĩ Bắc, phía Đông kinh tuyến 114 độ kinh Đông trong 24 giờ tới). Lực lượng chức năng được yêu cầu tổ chức kiểm đếm, hướng dẫn tàu thuyền chủ động phòng tránh, không đi vào hoặc nhanh chóng thoát khỏi khu vực nguy hiểm, đồng thời tăng cường giám sát các phương tiện du lịch hoạt động tại vịnh, cửa sông và vùng ven bờ.

Trên đất liền, hoàn lưu của áp thấp nhiệt đới được dự báo gây mưa lớn ở khu vực Đông Bắc Bộ và Thanh Hóa trong các ngày đầu tháng 7, đi kèm nguy cơ kèm theo các hiện tượng thời tiết cực đoan như lốc, sét, gió giật mạnh tại nhiều nơi. Cơ quan khí tượng khuyến cáo các địa phương rà soát phương án bảo đảm an toàn cho dân cư ở khu vực trũng thấp, ven biển, trên đảo; các chủ phương tiện, ngư dân và doanh nghiệp khai thác biển được khuyến nghị theo dõi sát bản tin dự báo, điều chỉnh kế hoạch sản xuất và di chuyển để giảm thiểu rủi ro gián đoạn hoạt động và thiệt hại tài sản.