En l’espace de quelques années, le protoxyde d’azote, longtemps cantonné aux siphons à chantilly et à certains usages médicaux, s’est imposé comme un casse-tête pour les collectivités. À Tours (Indre-et-Loire), les policiers décrivent désormais un trafic et une consommation capables de rivaliser avec certains stupéfiants. Face à une législation jugée insuffisante, la municipalité a choisi de serrer la vis : la consommation, la détention et, dans certains cas, la vente de ce gaz ont été interdites sur son territoire, assorties d’une amende de 150 euros pour détention ou usage.

Le phénomène dépasse largement le cas tourangeau. Dans la Loire, le préfet François-Xavier Bieuville a renouvelé au 1er juillet un arrêté préfectoral encadrant la détention, la consommation et la vente de protoxyde d’azote sur la voie publique dans tout le département, avec une application prolongée jusqu’au 31 décembre 2026. L’objectif affiché : contenir un usage détourné en « pleine expansion chez les jeunes ». Les autorités sanitaires y rappellent une double catégorie de risques, immédiats – asphyxie, perte de connaissance, brûlures par froid extrême, désorientation, vertiges, chutes et accidents de la route lorsque le produit est consommé au volant – et différés, avec des atteintes de la moelle épinière, des carences en vitamine B12, de l’anémie, des troubles psychiques et des accidents vasculaires cérébraux.

Sur le terrain, la montée en puissance de ce gaz dit « hilarant » se mesure concrètement. À Tours, la police municipale revendique 350 interventions en un an liées au protoxyde d’azote. Si les jeunes interrogés minimisent souvent en public leur consommation, certains reconnaissent des effets brutaux : « ça nous shoote, ça nous éteint directement », rapporte l’un d’eux. Pour les forces de l’ordre, ces arrêtés permettent d’introduire une dose de répression « quand c’est nécessaire », même si plusieurs élus locaux estiment encore manquer d’outils pour agir durablement face à un usage festif, diffus et mobile.

La problématique, enfin, ne se limite pas à la santé publique et à l’ordre sur la voie publique. Les professionnels du traitement des déchets tirent eux aussi la sonnette d’alarme. En Auvergne-Rhône-Alpes, un inventaire des centres d’Addictovigilance de Clermont-Ferrand, Grenoble et Lyon a recensé 531 patients admis entre 2021 et 2025 pour un usage récréatif détourné, plus de la moitié présentant des complications graves, tandis que l’ARS souligne que ces chiffres restent en deçà des usages observés. Parallèlement, les cartouches usagées perturbent la chaîne des centres de tri : Savoie Déchets évoque des explosions dans les presses à balles et dans les incinérateurs, capables d’endommager la grille des fours, un risque qui pousse des opérateurs comme le chambérien Trialp à développer des solutions de traitement spécifiques pour sécuriser une filière désormais mise sous tension par ce gaz devenu problème systémique.

Hà Nội sẽ bắt đầu thí điểm vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12/2026, tập trung vào khu vực hồ Hoàn Kiếm và phố cổ. Đề án “Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 TP Hà Nội” đã được HĐND và UBND thành phố phê duyệt, được xem là bước đi đầu tiên trong lộ trình từng bước hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại khu vực nội đô, nhằm thúc đẩy giao thông xanh và cải thiện chất lượng không khí.

Theo thông cáo của cơ quan chức năng, Hà Nội không cấm đồng loạt xe mô tô, xe gắn máy và ô tô sử dụng xăng, dầu trên toàn bộ Vành đai 1. Thay vào đó, thành phố áp dụng các biện pháp hạn chế có chọn lọc tại khu vực 1 và khu vực 2 thuộc phường Hoàn Kiếm, tùy theo loại phương tiện và khung giờ. Trong giai đoạn thí điểm đến hết năm 2026, vùng kiểm soát tập trung ở khu vực trung tâm du lịch – dịch vụ, sau đó lộ trình sẽ nâng dần yêu cầu về quy chuẩn khí thải từ năm 2027 và 2028.

Khu vực 1 được xác định là không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm và một phần khu phố cổ, được bao quanh bởi các tuyến Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân và Lý Thái Tổ. Tại đây, từ 19h đến 24h các ngày thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ nhật, toàn bộ phương tiện giao thông đường bộ gồm xe mô tô, xe gắn máy và ô tô sẽ bị cấm lưu thông. Xe ưu tiên theo quy định pháp luật vẫn được phép hoạt động 24/24 giờ, cùng với các phương tiện thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an.

Khu vực 2 bao trùm khu phố cổ và vùng phụ cận hồ Hoàn Kiếm, được giới hạn bởi các tuyến Hàng Đậu, Phùng Hưng, Tràng Thi, Hàng Khay, Tràng Tiền, Trần Quang Khải và Trần Nhật Duật. Tại đây, thành phố không áp dụng lệnh cấm tuyệt đối nhưng khuyến khích mạnh mẽ việc hạn chế lưu thông của xe mô tô sản xuất, nhập khẩu trước năm 2008 và xe gắn máy sản xuất, nhập khẩu trước năm 2016. Nhóm xe ôm công nghệ chạy xăng cũng được khuyến khích giảm hoạt động; các đơn vị cung cấp phần mềm được đề nghị điều hướng, phân luồng phương tiện trên hệ thống quản lý, điều hành.

Cùng với việc siết chặt lưu thông phương tiện cá nhân trong vùng phát thải thấp, Hà Nội định hướng người dân chuyển sang sử dụng giao thông công cộng, phương tiện phi cơ giới và các loại hình giao thông xanh. Từ năm 2027, ô tô thuộc nhóm được phép hoạt động trong phạm vi hạn chế sẽ phải đáp ứng quy chuẩn khí thải từ mức 4 trở lên, và từ năm 2028, mô tô, xe gắn máy trong nhóm này phải đạt từ mức 3 trở lên, ngoại trừ phương tiện của lực lượng vũ trang trung ương. Thành phố kỳ vọng thí điểm này sẽ tạo nền tảng cho các bước mở rộng vùng phát thải thấp trên toàn Vành đai 1 trong các giai đoạn tiếp theo.